Oznaczenie wykonuje się z krwi żylnej. Aby wynik był miarodajny, na badanie należy zgłosić się na czczo, najlepiej w godzinach porannych. Warto pamiętać, że interpretacja samej ferrytyny bywa niejednoznaczna, dlatego lekarze często zlecają ją w pakiecie z morfologią krwi, poziomem żelaza, transferyną oraz parametrem TIBC (całkowita zdolność wiązania żelaza). Należy mieć na uwadze, że ferrytyna jest tzw. białkiem ostrej fazy, co oznacza, że jej poziom może wzrosnąć nieswoiście pod wpływem stanu zapalnego [1].
POLECAMY
Co może być przyczyną niskiego poziomu ferrytyny?
Niskie stężenie ferrytyny niemal zawsze świadczy o wyczerpaniu zapasów żelaza, nawet jeśli poziom hemoglobiny w morfologii jest jeszcze w normie. Do najczęstszych przyczyn takiego stanu należą:
- Utrata krwi: m.in. obfite miesiączki, przewlekłe krwawienia z przewodu pokarmowego.
- Zwiększone zapotrzebowanie: okres ciąży i karmienia piersią.
- Problemy z wchłanianiem: schorzenia jelit, takie jak celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
- Zaburzenia metaboliczne: niedoczynność tarczycy (w tym choroba Hashimoto).
- Błędy żywieniowe: dieta uboga w żelazo lub witaminę C, która jest niezbędna do jego prawidłowej absorpcji.
Szczególną czujność powinny zachować kobiety w okresie okołomenopauzalnym oraz osoby na dietach eliminacyjnych [1], [2].
O czym może świadczyć zbyt wysoki poziom ferrytyny?
Podwyższona ferrytyna nie zawsze jest wynikiem nadmiaru żelaza w tkankach. Ze względu na jej udział w odpowiedzi immunologicznej, wysoki wynik często towarzyszy infekcjom i procesom zapalnym. Inne przyczyny to:
- Choroby wątroby: uszkodzenia hepatocytów (np. w przebiegu wirusowego zapalenia wątroby typu B lub C, alkoholowego stłuszczenia czy marskości) powodują uwalnianie ferrytyny do krwi.
- Przeciążenie żelazem: wynikające z hemochromatozy (choroby genetycznej), częstych transfuzji krwi lub nieuzasadnionej suplementacji.
- Choroby przewlekłe: schorzenia nerek, reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) czy toczeń.
- Choroby nowotworowe: w niektórych przypadkach ferrytyna pełni rolę markera w trakcie leczenia onkologicznego.
W przypadku wysokich wartości kluczowe jest oznaczenie nasycenia transferyny, co pozwala odróżnić rzeczywisty nadmiar żelaza od reakcji zapalnej organizmu [1], [2].
Jak dbać o prawidłowy poziom ferrytyny?
Stabilizacja poziomu ferrytyny opiera się na umiejętnym łączeniu diety z diagnostyką przyczyn źródłowych. W jadłospisie kluczowy jest podział na dwa rodzaje żelaza:
- Żelazo hemowe: Lepiej przyswajalne (ok. 20-30%), obecne w produktach odzwierzęcych (czerwone mięso, wątróbka, ryby).
- Żelazo niehemowe: Trudniej przyswajalne (ok. 1-5%), znajdujące się w roślinach (strączki, orzechy, szpinak, kasza jaglana).
Aby zwiększyć przyswajalność żelaza z roślin, należy łączyć je ze źródłami witaminy C (papryka, natka pietruszki, owoce cytrusowe). Warto również stosować techniki kulinarne obniżające poziom fitynianów, takie jak moczenie nasion czy wybieranie chleba na zakwasie. Ważne: picie kawy i herbaty bezpośrednio do posiłku znacząco ogranicza wchłanianie żelaza.
W sytuacjach głębokiego niedoboru konieczna jest suplementacja pod kontrolą lekarza. Należy pamiętać, że doustne preparaty żelaza mogą powodować dolegliwości ze strony układu pokarmowego, a ich skuteczność zależy od wyleczenia przyczyny pierwotnej (np. stanu zapalnego jelit). Regularne monitorowanie ferrytyny jest szczególnie ważne dla osób skarżących się na przewlekłe zmęczenie, wypadanie włosów czy zaburzenia koncentracji [3].
Źródła:
[1] Cullis, J. O., et al., Investigation and management of a raised serum ferritin, British Journal of Haematology 2018.
[2] Medycyna Praktyczna: Ferrytyna (skrót), mp.pl.
[3] Lipiński, P. i in., Niedokrwistość na tle niedoboru żelaza w diecie, Kosmos 2014.
