Czym jest i jak objawia się depresja?
Depresja to zaburzenie psychiczne, w którym przez dłuższy czas utrzymuje się obniżony nastrój, utrata zainteresowań albo niemożność odczuwania przyjemności. Nie jest zwykłym smutkiem ani „gorszym okresem”, który zawsze mija po odpoczynku. Objawy zwykle trwają co najmniej 2 tygodnie i wpływają na codzienne funkcjonowanie.
POLECAMY
Do najczęstszych objawów depresji należą:
- obniżony nastrój,
- spadek energii,
- utrata zainteresowań,
- zaburzenia snu,
- zmiana apetytu lub masy ciała,
- trudności z koncentracją,
- poczucie winy, bezwartościowości lub beznadziei,
- myśli o śmierci lub samobójstwie.
Objawów tych może być więcej. Żeby lepiej je rozpoznać i zgłębić temat, warto zajrzeć do artykułu: https://www.medme.pl/choroby/depresja-przyczyny-objawy-i-leczenie.
Ostateczną diagnozę depresji zawsze powinien postawić lekarz lub inny uprawniony specjalista zdrowia psychicznego. Objawy podobne do depresji mogą występować m.in. w chorobach tarczycy, niedokrwistości, uzależnieniach, zaburzeniach lękowych czy chorobie afektywnej dwubiegunowej. Samodzielne rozpoznawanie choroby i dobieranie leczenia mogą opóźnić właściwą pomoc, a w niektórych przypadkach pogorszyć stan zdrowia.
Jak klasyfikuje się depresję?
W języku potocznym często mówi się o depresji endogennej, reaktywnej, maskowanej, sezonowej, poporodowej, lękowej czy lekoopornej. Nie wszystkie te określenia są odrębnymi rozpoznaniami medycznymi — część opisuje przebieg choroby, część możliwe czynniki wyzwalające, a część dominujące objawy lub odpowiedź na leczenie.
W praktyce specjalista ocenia przede wszystkim:
- nasilenie objawów,
- czas ich trwania,
- przebieg choroby,
- obecność objawów dodatkowych,
- ryzyko samobójcze,
- choroby współistniejące,
- wcześniejszą odpowiedź na leczenie.
To ważne, ponieważ innego postępowania wymaga łagodny epizod depresyjny, a innego depresja psychotyczna, poporodowa czy depresja w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej.
Rodzaje depresji według nasilenia i przebiegu
Depresję można opisywać m.in. przez pryzmat nasilenia objawów oraz tego, jak długo trwają i czy mają tendencję do nawrotów:
- łagodny epizod depresyjny — objawy są zauważalne, ale osoba zwykle nadal wykonuje część codziennych obowiązków. Często pojawia się zmęczenie, spadek motywacji, gorszy sen i trudności z koncentracją,
- umiarkowany epizod depresyjny — objawy wyraźnie utrudniają pracę, naukę, relacje i obowiązki domowe. Proste czynności mogą wymagać dużego wysiłku, a pacjent coraz częściej rezygnuje z aktywności, które wcześniej były naturalną częścią dnia,
- ciężki epizod depresyjny — znacząco ogranicza codzienne życie. Może prowadzić do zaniedbywania jedzenia, higieny, pracy, leczenia chorób przewlekłych oraz kontaktów z bliskimi. Częściej występują w nim myśli samobójcze, dlatego wymaga pilnej konsultacji psychiatrycznej,
- depresja nawracająca — oznacza, że epizody depresyjne pojawiają się więcej niż raz. Między nimi mogą występować okresy poprawy, ale choroba ma skłonność do powrotów,
- depresja przewlekła i dystymia — to długotrwałe obniżenie nastroju, które może być mniej nasilone niż ciężki epizod depresyjny, ale stopniowo obniża jakość życia. Osoba z dystymią często jest zmęczona, pesymistyczna, ma niską samoocenę i trudność w odczuwaniu radości,
- depresja lekooporna — oznacza, że objawy nie ustępują mimo prawidłowo prowadzonego leczenia. Nie zawsze znaczy to, że „nic nie działa”. Czasem konieczna jest zmiana strategii, weryfikacja rozpoznania, ocena chorób współistniejących albo połączenie kilku metod terapii.
Rodzaje depresji związane z okolicznościami lub okresem życia
Niektóre postaci depresji opisuje się przez sytuację, w której pojawiają się objawy, albo przez czynniki mogące mieć znaczenie dla ich wystąpienia.
Depresja sezonowa
Depresja sezonowa pojawia się cyklicznie, najczęściej jesienią i zimą. Typowe objawy to: senność, trudności z porannym wstawaniem, większy apetyt, spadek energii, wycofanie społeczne i obniżony nastrój. Jeśli objawy wracają co roku i utrudniają funkcjonowanie, warto skonsultować je z lekarzem.
Depresja poporodowa i okołoporodowa
Depresja poporodowa i okołoporodowa może wystąpić w ciąży lub po porodzie. Nie należy jej mylić z krótkotrwałym spadkiem nastroju po porodzie. Może objawiać się:
- smutkiem,
- lękiem,
- poczuciem winy,
- brakiem radości z kontaktu z dzieckiem,
- bezsennością,
- myślami o skrzywdzeniu siebie lub dziecka.
Takie objawy wymagają pilnej konsultacji.
Depresja reaktywna
Depresja reaktywna pojawia się po trudnym wydarzeniu życiowym, np. stracie, rozwodzie, chorobie, przemocy lub długotrwałym stresie. Znany wyzwalacz nie oznacza jednak, że choroba minie sama. Jeśli objawy narastają, utrudniają funkcjonowanie albo pojawiają się myśli samobójcze, potrzebna jest pomoc specjalisty.
Depresja endogenna
Depresja endogenna to pojęcie historyczne, nadal spotykane w języku pacjentów. Dawniej opisywano nim depresję, w której duże znaczenie przypisywano czynnikom biologicznym, np. podatności genetycznej czy zaburzeniom neuroprzekaźników. Więcej o tym pojęciu można przeczytać tutaj: https://www.medme.pl/artykuly/depresja-endogenna-przyczyny-objawy-leczenie,69908.html.
Rodzaje depresji według dominujących objawów
U części pacjentów na pierwszy plan wysuwają się nie klasyczne objawy obniżonego nastroju, ale lęk, dolegliwości z ciała albo zaburzenia postrzegania rzeczywistości.
|
Rodzaj depresji |
Czym się charakteryzuje? |
Na co zwrócić uwagę? |
|
Depresja lękowa |
Objawom depresyjnym towarzyszy nasilony lęk, napięcie, zamartwianie się, drażliwość, bezsenność, kołatanie serca, duszność lub napady paniki |
Leczenie powinno obejmować zarówno objawy depresyjne, jak i lękowe |
|
Depresja maskowana |
Na pierwszy plan wysuwają się objawy somatyczne, np. bóle głowy, bóle brzucha, ucisk w klatce piersiowej, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia snu lub dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego |
Objawy są realne, ale ich źródłem może być depresja albo połączenie depresji z chorobą somatyczną |
|
Depresja psychotyczna |
To ciężka postać depresji, w której pojawiają się urojenia, omamy lub głębokie zaburzenie oceny rzeczywistości. Urojenia często dotyczą winy, kary, choroby, ruiny finansowej albo przekonania, że jest się ciężarem dla innych |
Wymaga pilnej diagnostyki i leczenia psychiatrycznego |
|
Depresja w chorobie afektywnej dwubiegunowej |
Epizod depresji jest częścią choroby afektywnej dwubiegunowej, w której mogą występować także epizody manii lub hipomanii |
Przed rozpoczęciem leczenia warto powiedzieć lekarzowi o okresach zmniejszonej potrzeby snu, nadmiernej energii, impulsywności, gonitwy myśli lub ryzykownych zachowań |
Jak rozpoznać rodzaj depresji i kiedy szukać pomocy?
Rodzaj depresji ustala się na podstawie rozmowy klinicznej, czasu trwania objawów, ich nasilenia, przebiegu choroby, wywiadu rodzinnego, chorób współistniejących i reakcji na wcześniejsze leczenie. Pomocne może być zapisanie przed wizytą, od kiedy trwają objawy, co je nasila, jak wpływają na sen, apetyt, pracę i relacje.
W przypadku podejrzenia depresji i chęci zgłębiania wiedzy o chorobie warto korzystać z rzetelnych materiałów edukacyjnych, takich jak Medme, ale decyzje o rozpoznaniu i leczeniu należy podejmować wspólnie ze specjalistą.
Pilnej pomocy wymagają myśli samobójcze, plan odebrania sobie życia, zamiar skrzywdzenia siebie lub innych, objawy psychotyczne, skrajne zaniedbanie jedzenia i picia albo poczucie utraty kontroli. W takiej sytuacji nie należy czekać na planową wizytę — trzeba skontaktować się z numerem alarmowym 112, najbliższą izbą przyjęć lub szpitalnym oddziałem ratunkowym.
