ADHD jako zaburzenie neurobiologiczne
ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) jest uznawane za zaburzenie układu nerwowego związane z deficytem uwagi, nadpobudliwością i impulsywnością, którego podstawy obejmują zmiany w funkcjonowaniu neuroprzekaźników (szczególnie dopaminy i noradrenaliny) oraz atypową aktywnością sieci korowo-podkorowych, zwłaszcza w korze przedczołowej – obszarze odpowiedzialnym za kontrolę wykonawczą i regulację uwagi.
POLECAMY
Różnice płciowe w neurobiologii
Choć większość badań nad ADHD była prowadzona głównie w populacji męskiej, istnieją dane sugerujące, że u dziewcząt i kobiet profil neurobiologiczny i funkcjonalny może się różnić. Obserwuje się różnice w strukturze i funkcji mózgu, w tym w rozwoju i połączeniach między obszarami wykonawczymi, co może wpływać na objawowy profil ADHD. Endokrynne różnice hormonalne (np. zmienne poziomy estrogenu i progesteronu) mogą modyfikować zarówno objawy ADHD, jak i odpowiedź na leczenie u kobiet.
Kliniczne różnice w przebiegu ADHD u dziewcząt
Epidemiologiczne dane wskazują, że ADHD jest częściej diagnozowane u chłopców niż u dziewcząt w dzieciństwie, ale różnica ta maleje w dorosłości. Dziewczęta z ADHD częściej mają podtyp z przewagą nieuwagi, a nie nadpobudliwości/impulsywności, co sprawia, że symptomy są mniej widoczne w sytuacjach szkolnych i społecznych oraz łatwiej mogą być błędnie interpretowane jako „roztargnienie”. Dziewczęta z ADHD częściej mają objawy wewnętrzne, takie jak trudności z koncentracją, organizacją pracy, lęk czy objawy depresyjne, a mniej zachowań zewnętrznych i impulsywno-nadpobudliwych niż chłopcy. Badania kliniczne pokazują, że u dziewcząt z ADHD częściej niż u chłopców rozpoznawane są zaburzenia lękowe jako współistniejące problemy, co może komplikować diagnostykę. Dziewczęta częściej niż chłopcy rozwijają strategie kompensacyjne (np. staranne planowanie, ukrywanie trudności) oraz maskują symptomy codzienne, co przyczynia się do późniejszej lub błędnej diagnozy ADHD. W związku z tym zdarza się, że diagnozowane są zaburzenia współistniejące (np. lęki, zaburzenia nastroju) zanim ADHD zostanie zidentyfikowane.
Codzienność „cichego ADHD”
Julia, uczennica czwartej klasy, wydaje się w klasie spokojna, zawsze przygotowana, uprzejma. Nauczyciele rzadko mają jej coś do zarzucenia. Jednak w domu codziennie zmagają ją chaotyczne notatki, zapominanie o zadaniach domowych i gubienie przyborów. „Czuję, że nigdy nie nadążam, mimo że bardzo się staram” – opowiada. Jej doświadczenie typowe jest dla dziewcząt z ADHD typu nieuważnego, których trudności w koncentracji i organizacji bywają mniej widoczne, a przez to rzadziej prowadzą do diagnozy. Maskowanie objawów staje się codzienną strategią przetrwania. Dziewczynki uczą się nadrabiać braki, perfekcyjnie przygotowując się do lekcji, naśladując koleżanki i planując każdy dzień. Choć na zewnątrz wszystko wygląda dobrze, wewnętrznie wiele z nich doświadcza napięcia, frustracji i poczucia, że nie spełniają oczekiwań.
Historia ruchliwej dziewczynki – konflikt z oczekiwaniami
Hania, dziewięcioletnia uczennica, jest zupełnie inna – nadruchliwa i impulsywna. W klasie trudno jej usiedzieć na miejscu: stuka nogą, wierci się, wstaje bez pozwolenia. Nauczyciele powtarzają wciąż: „Haniu, usiądź spokojnie!”, „Nie ruszaj się!”, „Skup się!”. Każde polecenie wywołuje w niej frustrację i poczucie winy. „Czuję, że wszyscy chcą, żebym była kimś innym. Ale nie mogę zmienić tego, że mój mózg ciągle działa” – mówi.
Hania doświadcza typowych trudności ADHD typu nadpobudliwego – impulsywność i nadruchliwość są bardzo widoczne, co często prowadzi do niezrozumienia ze strony otoczenia. Choć nauczyciele mogą odbierać ją jako „niegrzeczną” lub „roztargnioną”, w rzeczywistości zmaga się z naturalnymi cechami neurologicznymi. W domu, dzięki aktywnościom fizycznym i tańcu, uczy się rozładowywać energię, a rodzina zaczyna dostrzegać, że jej ruchliwość może być atutem, jeśli znajdzie odpowiednią formę wyrażania siebie.
ADHD jako inny styl funkcjonowania
ADHD nie jest wyłącznie deficytem. To odmienny sposób przetwarzania informacji i reagowania emocjonalnego, związany zarówno z trudnościami, jak i potencjałem. Dziewczęta z ADHD często wykazują:
- kreatywność i myślenie dywergencyjne – potrafią generować nietypowe rozwiązania problemów;
- hiperfokus – intensywne, głębokie zaangażowanie w wybrane aktywności;
- wrażliwość emocjonalną i empatię – umiejętność wczuwania się w innych;
- elastyczność poznawczą – szybką adaptację do zmian i przełączanie uwagi między zadaniami.
Anna, licealistka, mimo chaosu w organizacji, godzinami tworzy projekty artystyczne, całkowicie pochłonięta swoją pasją. Jej nauczycielka zauważa, że w zadaniach twórczych osiąga wyniki nieprzeciętne, wykorzystując swoją energię i kreatywność. Podobnie Hania w domu rozwija umiejętności sportowe i taneczne – ADHD staje się siłą, jeśli znajdzie odpowiedni kanał dla nadmiaru energii.
Wpływ środowiska i edukacji
Środowisko edukacyjne odgrywa kluczową rolę w funkcjonowaniu dziewcząt z ADHD. Polska literatura podkreśla, że wczesne rozpoznanie, dostosowanie wymagań szkolnych oraz wsparcie pedagogiczne – strukturyzacja zadań, pomoc w organizacji czasu, wsparcie nauczyciela – znacząco poprawiają funkcjonowanie i samopoczucie dziewcząt.
Psychoedukacja rodziny i nauczycieli zmienia narrację: z „dziewczynka nie radzi sobie, bo jest leniwa” na „jej mózg funkcjonuje inaczej i potrzebuje wsparcia”. Dzięki temu dziewczęta mogą lepiej wykorzystać swoje mocne strony, a nie tylko próbować nadrobić deficyty.
Narracje codziennego życia
Magda, studentka psychologii, wspomina: „Przez całe dzieciństwo nie rozumiałam, dlaczego wszystko przychodzi mi trudniej niż koleżankom. Dopiero w dorosłości, po diagnozie ADHD, poczułam ulgę. Wiele rzeczy nagle zaczęło mieć sens – moje rozproszenie, impulsywność, emocjonalność. Mogłam wreszcie pracować ze swoimi mocnymi stronami”.
Historia Hani pokazuje, że ADHD u dziewcząt nie zawsze jest ciche. Nadruchliwość, widoczna w klasie, może powodować konflikt z otoczeniem, ale też ukrywać ogromny potencjał. Każda dziewczynka z ADHD ma swoją unikalną historię, ale łączy je jedno: potrzeba zrozumienia, wsparcia i docenienia ukrytego potencjału.
ADHD – niewidzialne, ale realne
Dziewczęta z ADHD uczą nas, że trudności nie zawsze są widoczne. Ich historie pokazują, że ADHD to nie wyrok ani wyłącznie deficyt, lecz inny sposób myślenia, który w odpowiednich warunkach może być źródłem kreatywności, empatii i osiągnięć. Historia każdej dziewczynki jest wyjątkowa – a wszystkie pokazują, że ADHD można rozpoznać i wspierać tak, aby przekształcić wyzwania w potencjał.
Istotną rolę w tym procesie odgrywa również dostęp do diagnozy psychologicznej. W praktyce klinicznej coraz częściej wykorzystuje się ustrukturyzowane narzędzia diagnostyczne, takie jak Young DIVA-5, DIVA-5, czy Conners-3, który umożliwia szczegółową ocenę objawów ADHD i zaburzeń współwystępujących. Wsparcie w tym zakresie oferują poradnie psychologiczne, takie jak Poradnia FOCUS, która pomaga w rozpoznaniu ADHD, a także zapewnia wsparcie po diagnozie, obejmujące m.in. psychoedukację, konsultacje specjalistyczne oraz dobór odpowiednich form terapii.
mgr Agnieszka Herczakowska-Kołodziej
Psycholog diagnosta ADHD
Bibliografia (wybór polskich źródeł)
- Bednarska, N. (2021). Dziewczęta z ADHD. Zarys problematyki. Warszawa: Akademia Pedagogiki Specjalnej
- Mikulski, J. (2025). Dziewczynki, które „sobie radziły” – ADHD u kobiet. Rzeczpospolita
- Polskie Towarzystwo Psychiatryczne (2024). Diagnostyka i postępowanie terapeutyczne u dorosłych z ADHD
- Leki.pl (opracowanie). ADHD u dziewczynek – niedodiagnozowanie i różnice płciowe
- Centrum CBT (2025). Dziewczęce ADHD – lepiej maskowane, rzadziej rozpoznawane
- Skogli EW et al. ADHD in girls and boys – gender differences in co-existing symptoms and executive function measures. BMC Psychiatry (2013). DOI: 10.1186/1471-244X-13-298.
- Sex differences in ADHD (rozdział w Oxford Textbook of ADHD). Oxford University Press (2018).
- Rucklidge JJ. Gender differences in ADHD: implications for psychosocial treatments. Expert Review of Neurotherapeutics (2008). DOI: 10.1586/14737175.8.4.643.
- Arcia E, Conners CK. Gender differences in ADHD? J Dev Behav Pediatr (1998). DOI: 10.1097/00004703-199804000-00003.
