Dołącz do czytelników
Brak wyników

Style życia

4 sierpnia 2019

NR 8 (Sierpień 2019)

Prawo Jante

133

Pod pokładami ładu kryje się chaos. Z chaosu rodzi się porządek. A gdzieś pomiędzy jednym a drugim tkwią prawa, nakazy i zachęty. Literatura również może być ich nosicielem.

Słyszeliście o prawie Jante?  W latach trzydziestych zeszłego stulecia syn pewnego fabrykanta z Norwegii stał się stosunkowo znanym pisarzem, a zwał się on Aksel Sandemose. W swojej powieści Uciekinier w labiryncie wprowadza on  prawo Jante, którego „przykazania” to:

POLECAMY

  1. Nie sądź, że jesteś kimś wyjątkowym.
  2. Nie sądź, że nam dorównujesz.
  3. Nie sądź, że jesteś mądrzejszy od nas.
  4. Nie sądź, że jesteś lepszy od nas.
  5. Nie sądź, że wiesz więcej niż my.
  6. Nie sądź, że jesteś czymś więcej niż my.
  7. Nie sądź, że jesteś w czymś dobry.
  8. Nie masz prawa śmiać się z nas.
  9. Nie sądź, że komukolwiek będzie na tobie zależało.
  10. Nie sądź, że możesz nas czegoś nauczyć.  

Później doszedł jeszcze punkt 11. – Nie sądź, że jest coś, czego o tobie nie wiemy. 

Być może ten 11. został dodany szyderczo, tkwi w nim bowiem wielkie oko, widzące i wiedzące wszystko, z którym to naszemu protestantowi wcale a wcale nie było po drodze. Osobiście nie był pracowity, skromny, niewyróżniający się i społecznie dostosowany.

Jante to fikcyjne zadupie gdzieś w Danii. Ludzie są dobrzy, pracowici, pozbawieni pychy. A ponieważ alter ego autora wyróżniało się na tle, to i zaciągnęło się na statek. Pamiętajmy, że w homogenicznych strukturach każda odmienność razi w oczy, co sprzyja kontroli każdego przez każdego. W ten sposób społeczności trwają niezmienione, pozbawione ducha innowacji. Sandemose pisał z intencją kpiącą i krytyczną:

Patrz, Hamlecie, do czego doszło?!

Zasadniczo prawo Jante na całym świecie odczytywane jest jako stereotypizacja Skandynawów. Stereotypy nie do końca zgadzają się z rzeczywistością, a rzeczywistość z nimi, pomimo to zawierają wi...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy