Cezary W. Domański

Historyk naszych czasów

Całkiem niedawno przechodząc koło jednej z księgarń w centrum Lublina widziałem tę książkę w witrynie. Przez moment zastanawiałem się, jak układają się losy jej autora, który ostatnią dużą pracę opublikował ponad dziesięć lat temu; szkoda że nie podjął nowych tematów  z historii psychologii...

 

Peter Gay był emigrantem w Niemiec. Urodził się w 20 czerwca 1923 roku w Berlinie jako Peter Joachim Fröhlich. Był synem Moritza (1892-1955) i Helgi Fröhlich. Jego ojciec pochodził z Górnego Śląska. Po I wojnie światowej przeniósł się do Berlina. W roku 1939 rodzice Petera wraz ze swym synem jedynakiem zdecydowali się opuścić stolicę Niemiec. Popłynęli najpierw na Kubę, a dwa lata później dotarli do Stanów Zjednoczonych. Emigrował więc jako szesnastolatek, gimnazjalista wyrwany ze swojego środowiska, a doświadczenia z tego okresu opisał później we wspomnieniach „My German Question: Growing Up in Nazi Berlin” (1998). W roku 1946 Fröhlich uzyskał naturalizację i zmienił nazwisko na „Gay” (przekładając niemieckie nazwisko na język angielski). Studiował na University of Denver i Columbia University, na którym został zatrudniony po sfinalizowaniu magisterium. W roku 1951 uzyskał tam stopień doktora w zakresie nauk politycznych i pracował na stanowisku profesora do 1969 roku (najpierw jako profesor nauk politycznych, a później jako profesor historii). W latach 1969-1993 był profesorem w Yale University. W roku 1956 poślubił Ruth Slotkin (1922-2006, wcześniej żonę znanego amerykańskiego socjologa Nathana Glazera), która była autorką kilku książek dokumentujących życie Żydów w „Starym i Nowym Świecie”. Peter Gay wydał ponad dwadzieścia obszernych prac, w których podejmował wątki z historii nowożytnej, z uwzględnieniem historii kultury. Pisał m. in. o Wolterze, Mozarcie, a nawet o historii sztuki („Art and Act: On Causes in History— Manet, Gropius, Mondrian”, wyd. 1976). Kilka monografii poświęcił psychoanalizie, zwłaszcza Zygmuntowi Freudowi. Za swoje książki był wielokrotnie nagradzany, w tym przez American Historical Association.

 

Książka Gaya „Freud: A Life for Our Time” została przetłumaczona na język polski stosunkowo późno, piętnaście lat po jej oryginalnym wydaniu (ukazała się w roku 1988 w raczej mało znanym wydawnictwie brytyjskim J. M. Dent & Sons Ltd, które zostało później wchłonięte przez Orion Publishing Group). Dzięki tej książce Gay uznany został za jednego z wiodących psychohistoryków amerykańskich i za wielbiciela Freuda. Pierwsi czytelnicy tej bardzo obszernej (liczącej w oryginale prawie 800 stron) biografii reagowali na nią różnie: nie szczędzono słów krytyki z powodu przychylnej dla psychoanalizy narracji; zdaniem niektórych czytelników utrwala ona „bałwochwalcze” mity na temat Zygmunta Freuda. Inni zauważają jednak, że Gay próbował przedstawić najbardziej obszerną syntezę życia i dorobku twórcy psychoanalizy, a w przyjęciu obiektywnej perspektywy przeszkodziły mu między innymi trudności w dotarciu do wielu ważnych materiałów biograficznych (np. korespondencji Freuda). Warto też zauważyć, że trzy lata przed wydaniem tej biografii Gay opublikował książkę „Freud for Historians”, w której zastanawiał się nad tym czy psychoanaliza może być dobrym „narzędziem” do interpretowania przeszłości. W każdym razie dyskusja nad książką „Freud: A Life for Our Time” nie przeszkodziła jej w sukcesie rynkowym: stała się bestsellerem jak kilka innych dzieł Petera Gaya (na przykład „Weimar Culture: The Outsider as Insider” z roku 1968). Była tłumaczona na wiele języków (w tym na niemiecki i holenderski /1989/ oraz francuski /1991/). Dla nas biografia Freuda pozostanie zapewne na długie lata znakiem firmowym twórczości Petera Gaya.

 

CWD

Cezary W. Domański

Cezary W. Domański jest profesorem uczelni, nauczycielem akademickim w Instytucie Psychologii UMCS w Lublinie. Jest także członkiem Rady Naukowej Instytutu Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Zajmuje się historią psychologii oraz psychologią twórczości. Niedawno ukazała się jego książka Historia psychologii w Europie Środkowej.

Wstecz