Stres

– stan napięcia psychicznego wywołany przez niekorzystne czynniki, któremu towarzyszą silne emocje negatywne, takie jak lęk, złość, wrogość, a także zmiany fizjologiczne i biochemiczne – wzrost ciśnienia krwi, napięcie mięśni szkieletowych.

Pojęcie stresu wprowadził Hans Selye, lekarz endokrynolog, mówiąc, że jest to „nieswoista reakcja organizmu na wymagającą sytuację”. Twierdził, że bez stresu nie ma życia. Ale długotrwały, przewlekły stres zakłóca pracę układu odpornościowego i działa niszcząco na tkanki, co może prowadzić do schorzeń psychosomatycznych. W różnych koncepcjach stres sprowadzany był albo do bodźca, albo reakcji.

Pierwsza grupa koncepcji zakłada, że niektóre sytuacje i zdarzenia w naszym życiu mają naturalną zdolność wywoływania napięcia i silnych emocji. Psychiatrzy Thomas Holmes i Richard Rahe opracowali skalę do pomiaru stresu, obejmującą różne stresujące wydarzenia życiowe, takie jak śmierć współmałżonka, rozwód czy zwolnienie z pracy, ale także skądinąd pozytywne, jak zawarcie małżeństwa czy zajście w ciążę. W oparciu o badania przypisali im wartości punktowe i dowiedli, że przekroczenie w ciągu dwóch lat pewnej wartości stresu znacząco zwiększa ryzyko zachorowania.

Druga grupa koncepcji przyjmuje, że stres jest reakcją, fizjologiczną i psychologiczną odpowiedzią na działanie stresujących sytuacji. Do tej grupy należy koncepcja Selyego, według którego stres jest „nieswoistą reakcją organizmu na wszelkie wymagające sytuacje”. Niezależnie, czy jest to infekcja, zranienie, czy hałas, pojawia się zespół podobnych zmian przystosowawczych, nazwany przez niego ogólnym zespołem adaptacji i sterowany układem przysadka–kora nadnerczy. Do tego dochodzą podobne zmiany psychologiczne – ogólne odczucie dyskomfortu.

We współczesnej psychologii stres nie jest lokalizowany ani w osobie, ani w otoczeniu, lecz ujmowany jest jako szczególna relacja między nimi, charakteryzująca się brakiem równowagi między możliwościami osoby a wymaganiami sytuacji. Co więcej, liczą się nie tyle obiektywne warunki, co czyjaś subiektywna ocena. Stres pojawia się, gdy osoba ocenia sytuację jako obciążającą, przekraczającą jej zasoby radzenia sobie lub zagrażającą jej dobrostanowi. Takie relacyjne pojmowanie stresu przedstawia transakcyjny model, sformułowany przez Richarda Lazarusa i Susan Folkman.

Przejdź do słownika

comments powered by Disqus