Prokrastynacja lub zwlekanie (łac. pro – na, naprzód i crastinatus – jutro)

– tendencja do przekładania na później ważnych zadań, a w zamian wykonywania innych mało ważnych czynności. Czasem jest to planowa strategia, jak w przypadku Penelopy zwlekającej z daniem odpowiedzi zalotnikom; częściej jednak zwlekanie wynika z impulsywnego reagowania i przysparza nam kłopotów.

Prokrastynacja nazywana bywa syndromem studenta. Jak podają psychoterapeuci Albert Ellis i William Knaus, w USA 80–95 procent studentów koledżu zwleka i oddaje pracę zaliczeniową w ostatniej chwili. Na studiach bowiem zdani jesteśmy na siebie, na własną siłę woli, a ta – wystawiana na liczne pokusy – ulega wyczerpaniu, czego dowodzi koncepcja Roya Baumeistera.

Po studiach większość z nas przestaje zwlekać, na chroniczne zwlekanie cierpi co piąta dorosła osoba. Powodów zwlekania jest kilka. Po pierwsze, chcemy w ten sposób uniknąć trudu, doraźnie poprawić sobie nastrój. Po drugie, ulegamy lękowi, że sobie nie poradzimy, że efekt nie będzie taki, jak pragniemy. Ten lęk napędzany jest z jednej strony neurotyzmem, czyli skłonnością do zamartwiania się i przewidywania negatywnych obrotów spraw, z drugiej zaś perfekcjonizmem, czyli stawianiem sobie wygórowanych oczekiwań.

W obu przypadkach zwlekanie może być strategią ochrony niskiej lub niepewnej samooceny. Polega ona na rzucaniu sobie kłód pod nogi – wprawdzie zwlekając, utrudniamy sobie działanie, ale zyskujemy alibi na wypadek ewentualnej porażki, nie godzi ona w samoocenę, przecież gdybyśmy mieli więcej czasu... W końcu, po trzecie, jak uważa Piers Steel z University of Calgary, prokrastynacja jest porażką w samoregulacji. Ma miejsce, gdy nasze zamiary nie są „ukorzenione”, czyli myślimy, że kiedyś to zrobimy. „Kiedyś” to nie termin, takie postanowienie łatwo odraczać w nieskończoność.

Przejdź do słownika

comments powered by Disqus