Archetyp

(z gr. arche – „początek, typos – „typ”) – oznacza uniwersalny, wspólny ludziom z różnych epok i narodów wzorzec myślenia, postrzegania, przeżywania i działania w pewnych typowych sytuacjach. Pojęcie to wprowadził do psychologii szwajcarski psycholog Carl Gustav Jung. W swojej teorii analitycznej Jung wyodrębniał nieświadomość zbiorową, czyli dziedziczne, archaiczne pokłady naszego umysłu, kształtujące się od tysiącleci w interakcji człowieka z naturą. Jej treści reprezentowane są w świadomości przez wyraziste skłonności. Strukturalnym składnikiem nieświadomości zbiorowej są archetypy. Są to pewne uniwersalne idee, niosące ze sobą silny ładunek emocjonalny. Wynikają one z utrwalonego w psychice zapisu powtarzających się przez wiele pokoleń doświadczeń. Wyrażają się w instynktownych reakcjach na określone sytuacje. Ich treść można ująć metaforycznie, w symbolach, natomiast nie można jej oddać słowami. Archetypy wprowadzają porządek w życie osoby i społeczności. Mogą uczynić nas mądrymi, niezależnie od posiadanej przez nas wiedzy. Zawierają wiedzę ukrytą, wykraczającą poza naszą świadomość.
Zdaniem Junga w nieświadomości zbiorowej istnieje wiele różnych archetypów, takich jak archetyp narodzin, śmierci, odrodzenia, bohatera, dziecka, boga, demona, matki ziemi, starego mędrca, persony czyli maski itd. Archetyp cienia jest symbolem dualizmu dobra i zła, a także bezradności. Stanowi on uosobienie zwierzęcej strony naszej natury. Wyraża się w postaci szatana, obrazu piekła i idei grzechu pierworodnego. Już w dzieciństwie natrafiamy na jego sens pod postacią Baby-Jagi. Cień jest odpowiedzialny za pojawienie się w naszej świadomości i w zachowaniu społecznie nieakceptowanych myśli, uczuć i działań. Przed publicznym osądem ukrywa je persona, czyli nasza rola społeczna i zarazem maska.

Przejdź do słownika

comments powered by Disqus