Mentalizacja

- (lub mentalizowanie, od łac. mens – umysł, mentalis – umysłowy) ma według Oxford English Dictionary dwa znaczenia. W pierwszym oznacza konstruowanie obrazu w umyśle, wyobrażanie sobie; nadawanie wymiaru psychicznego; na przykład mentalizujemy, gdy czyjś grymas interpretujemy jako wyraz potępienia. Drugie znaczenie dotyczy rozwijania, kultywowania w umyśle; na przykład gdy staramy się pracować nad większą samoświadomością. W psychologii termin używany jest w obu tych znaczeniach i oznacza zaawansowaną funkcję psychiczną, pozwalającą postrzegać siebie i innych przez pryzmat możliwych uczuć, intencji i myśli. Mentalizujemy, kiedy jesteśmy świadomi stanów umysłu u siebie i innych, na przykład kiedy myślimy o uczuciach.

W szerszym znaczeniu mentalizowanie jest spostrzeganiem bądź interpretowaniem zachowań jako czynności związanych z intencjonalnymi stanami umysłu, takimi jak myśli i uczucia. Kiedy w oczach pacjenta podczas terapii nagle pojawią się łzy, a dłonie zacisną w pięści, terapeuta zapyta zapewne, co mu przyszło na myśl, czyli zapyta o stan umysłu, który kryje się za jego zachowaniem. Jak piszą Jon G. Allen, Peter Fonagy i Anthony W. Bateman praktycznie można zdefiniować mentalizowanie jako zważanie na stany umysłu (własne i innych) albo patrzenie na siebie z zewnątrz i na innych od wewnątrz. Mentalizacja związana jest z byciem w relacjach, z nich wynika. Dzieci uczą się mentalizacji poprzez doświadczenie bycia rozumianymi.

Pojęcie to pojawiło się w latach 70., a po raz pierwszy w kontekście fachowym użył go G. Stanley Hall, ojciec amerykańskiej psychologii. Zainteresowano się nim, gdy Uta Frith i John Morton uznali zaburzenia procesu mentalizowania za podstawowy problem w autyzmie. Później ten sam proces wiązano z zaburzeniem osobowości borderline. Dziś przyjmuje się, jak sugerują Jon G. Allen, Peter Fonagy i Anthony W. Bateman, że mentalizowanie jest podstawowym czynnikiem wspólnym dla wszystkich form psychoterapii. W swojej książce Mentalizowanie w praktyce klinicznej (WUJ, 2014) piszą oni, jak można tę umiejętność rozwijać.

Przejdź do słownika

comments powered by Disqus