Fiksacja

(od łac. fixus – umocowany, stały) – w ogólnym rozumieniu jest to usztywnienie zachowań, kurczowe trzymanie się stałych, utrwalonych wzorców reagowania: myślenia i zachowania. Termin ma zastosowanie w różnych dziedzinach psychologii, np. w psychologii poznania, uczenia się, twórczości (gdzie fiksacja jest traktowana jako jedna z barier twórczości), a także w psychologii społecznej. Dlatego można ten termin różnie rozumieć. I tak fiksacja funkcjonalna oznacza nastawienie, by dostrzegać jedną tylko funkcję przedmiotu, tę najbardziej typową, w której przedmiot jest najczęściej wykorzystywany. Przykładowo młotek służy do wbijania gwoździ; trudno dostrzec, że może być obciążnikiem w wahadle albo przyciskiem do papieru. 

Fiksacja afektywna w koncepcji psychoanalitycznej traktowana jest jako przesadne przywiązanie do jakiegoś obiektu lub osoby – w sposób, jaki był odpowiedni we wcześniejszej fazie, co hamuje rozwój i prowadzi do neurotycznych objawów. Do fiksacji prowadzić może nadmiar frustracji lub przeciwnie: nadmiar gratyfikacji w zaspokojeniu podstawowych dla danego wieku potrzeb. W efekcie dorosła osoba ujawnia sposoby reagowania charakterystyczne dla młodszego wieku rozwojowego. Na przykład dorosły mężczyzna mieszka z rodzicami i nie dąży do założenia własnej rodziny.

Fiksację można też rozumieć jako mechanizm obronny – powtarzając wcześniejsze rozwojowo, a zatem dobrze wyuczone sposoby reagowania, nie dopuszcza się do świadomości frustrujących myśli. Na krótką metę prowadzi to do spadku psychicznego napięcia, ale utrudnia przystosowanie się do zmienionej sytuacji. Fiksacja może być także konsekwencją silnego stresu, przekraczającego możliwości adaptacji. Pojawiać się może na przykład podczas egzaminu, gdy zestresowany student powtarza tę samą frazę, mimo że egzaminator już zasygnalizował, że to błędna odpowiedź.

Przejdź do słownika

comments powered by Disqus