Imprinting (ang.)

– po polsku wdrukowanie albo naznaczenie – oznacza trwałe społeczne przywiązanie do obiektu, z którym młody osobnik zetknął się bezpośrednio po urodzeniu. Termin wprowadził niemiecki uczony Oskar Heinroth w 1910 roku, choć wcześniej jako stamping in opisał je angielski biolog Douglas Spalding, a znane badania nad tym zjawiskiem u gęsi gęgawy prowadził austriacki etolog, laureat Nagrody Nobla Konrad Lorenz. Zaobserwował on, że gęsie pisklęta po wykluciu się z jaja zaczynają podążać za kimś, na kogo się wtedy natkną. Najczęściej jest to matka. Ale zdarza się, że matka ginie – w jej miejsce pojawiał się prof. Lorenz i wtedy gęsie noworodki podążały za nim, a nawet za piłką. Aby uruchomić imprinting, obiekt musi być większy od gęsi i musi się poruszać.

Zjawisko imprintingu opisano u ptaków zagniazdowników, także u ssaków, zwłaszcza stadnych, takich jak owca lub jeleń. Sens wdrukowania jest oczywisty. Małe pisklę lub jelonek musi wiedzieć, kto jest jego opiekunem, podążać za nim i zachowywać się tak samo jak on. A gdy dorośnie, musi wiedzieć, jak ma wyglądać jego przyszły partner.  Imprinting występuje u młodych organizmów w określonym momencie rozwoju (tzw. okres krytyczny, czasami trwający tylko kilka godzin), dotyczy utrwalenia się wzorca, praktycznie niepodlegającego modyfikacji.

Jest szczególnym przykładem warunkowania. Wdrukowaniem jest także więź matka–dziecko oraz partner–partnerka, u wielu gatunków utrzymująca się przez całe życie. W okresie dojrzewania w dużym stopniu wdrukowaniu podlegają osobnicze preferencje seksualne. U człowieka podobne zjawiska również zachodzą, lecz są bardziej rozciągnięte w czasie i nie mają tak ostro wyznaczonego okresu krytycznego. Dlatego zwykle nie nazywamy ich wdrukowaniem.

Przejdź do słownika

comments powered by Disqus