Antycypacja

-  (od łac. anticipare – poprzedzać) oznacza wyprzedzanie, na przykład zakładanie czegoś, co jeszcze nie istnieje. W filozofii termin dotyczy poglądu jeszcze nie udowodnionego, ale słusznego i znajdującego później swoje potwierdzenie. W psychologii antycypacja odnosi się do naszej zdolności przewidywania, co może nastąpić; dzięki czemu możemy się lepiej do tego przygotować, przystosować. Przewidywania te wynikają z naszych doświadczeń bądź wiedzy. Jak zauważają twórcy transakcyjnej teorii stresu Richard Lazarus i Susan Folkman, w przeciwieństwie do zwierząt mamy zdolność przewidywania różnych zagrożeń i utrudnień, ta zdolność jest ważnym elementem planowania i zabezpieczania się przed stresem. Problem w tym, że w antycypacjach często przeceniamy zagrożenie, co wywołuje określone emocje. Przewidujemy, że egzamin będzie trudniejszy, niż się faktycznie okazuje.

Czasem lęk w ten sposób wywołany służy adaptacji – skłania nas do zaprzestania innych miłych zajęć i rozpoczęcia nauki. Czasem zaś jest na tyle wysoki, że rezygnujemy z działania i nie podchodzimy do egzaminu. Przewidywanie następstw własnych działań umożliwia sprawowanie samokontroli. Zgodnie z teorią konstruktów osobistych George’a Kelly’ego, człowiek w oparciu o doświadczenie buduje hipotezy na temat życia. Konstrukty osobiste to pewne schematy myślenia o rzeczywistości i jej interpretacji, ich cechą jest dwubiegunowość. Pozwalają one na antycypację rzeczywistości, dzięki czemu możemy lepiej w niej funkcjonować. Antycypacyjne wyobrażenia z kolei pozwalają na przedstawienie sobie przekształcenia, które naprawdę nie miało miejsca. Na przykład możemy z łatwością wyobrazić sobie, że kosz na śmieci dostaje skrzydeł i odlatuje. Badania szwajcarskiego psychologa Jeana Piageta dowodzą, że dzieci do 7. roku życia nie są zdolne do tworzenia takich wyobrażeń, mogą jedynie odtwarzać w wyobraźni coś, co znają z bezpośredniego doświadczenia.

Przejdź do słownika

comments powered by Disqus