Efekt deterioracji

- oznacza spadek jakości lub sprawności. Józef Kozielecki w psychologicznej teorii samowiedzy tak określa czynniki utrudniające samopoznanie. Wśród nich najpoważniejszym, najbardziej utrudniającym poznanie siebie jest zjawisko faworyzacji własnej osoby. Zapewnia ono wyższą samoocenę, ale zakłóca adekwatność samowiedzy. Inną przeszkodą jest brak umiejętności obserwowania siebie, zarówno własnego zachowania, jak i swych przeżyć wewnętrznych. Nasza uwaga ukierunkowana jest na świat zewnętrzny, nie na siebie. Brak nam kompetencji w poznawaniu siebie.

Samopoznanie jest procesem specyficznym, przebiega inaczej niż poznawanie rzeczy czy innych ludzi. Poznajemy siebie z reguły mimowolnie i spontanicznie, w sposób niezamierzony i okazjonalny. Świadomie pytanie „kim jestem?” zadajemy sobie w momentach kryzysów, w sytuacjach trudnych, które stymulują proces samopoznania.  Co więcej, w pewnych warunkach wręcz uciekamy przed samopoznaniem, bowiem poznanie prawdy o sobie bywa frustrujące. Ucieczka przed konfrontacją, jak to z nami jest, jest zarazem ucieczką przed wstrząsem psychicznym. Ale ucieczka przed poznaniem uniemożliwia zrozumienie siebie.

Przejdź do słownika

comments powered by Disqus