Autorytaryzm

W psychologii autorytaryzm rozumiany jest jako pewna charakterystyczna postawa wobec świata i ludzi. Składa się na nią konwencjonalizm, czyli silne przywiązanie do tradycji. Osoba o wysokim poziomie autorytaryzmu żywi przekonanie o niezmienności istniejących norm społecznych i oczekuje, że wszyscy będą ich przestrzegać. Relacje społeczne spostrzega w kategoriach dominacji – uległości. Cechuje ją skrajna uległość wobec silniejszych i bezrefleksyjne podporządkowanie się autorytetom, przy jednoczesnej pogardzie dla tych, którzy są słabsi i stoją niżej w hierarchii społecznej. Żywi uogólnioną wrogość wobec innych, szczególnie tych, którzy myślą inaczej. Ujawnia uprzedzenia wobec wielu grup społecznych. Świat spostrzega przez pryzmat stereotypów, i widzi go jako zagrażający. W efekcie takiego sposobu myślenia ludzie o wysokim poziomie autorytaryzmu są bardziej podatni na myślenie paranoiczne i spiskowe teorie zdarzeń.
Theodor W. Adorno, niemiecki filozof i socjolog, za pomocą autorytaryzmu próbował wyjaśnić, jak doszło do rozprzestrzenienia się nazizmu w Europie. Osobowość autorytarna to zespół powiązanych ze sobą cech, takich jak: konwencjonalizm i agresja wobec tych, którzy odrzucają konwencjonalne wartości, bezkrytyczne podporządkowanie się wyidealizowanym autorytetom, kult siły, wiara w mistyczną determinację indywidualnego losu, destrukcyjność, cynizm, ogólna wrogość i pogarda dla człowieka. Cechy te warunkują podatność na rasistowskie przekonania. Można je mierzyć za pomocą skali F. Adorno zakładał, że skłonności autorytarne mają swoje źródło w specyficznych wzorcach socjalizacji, gdy jedno z rodziców – zwykle ojciec – jest surowe i karze za najdrobniejsze przewinienia. Okazywanie miłości uzależnione jest od tego, czy dziecko bez reszty podporządkuje się rodzicom. Naturalną reakcją dziecka jest wrogość wobec rodzica, która – wyparta – przenosi się potem na inne bezpieczne obiekty, np. mniejszości narodowe.
Teoria Adorno, mająca psychoanalityczne korzenie, często była przywoływana w analizie przyczyn faszyzmu, choć zarazem spotkała się z krytyką ze strony naukowców.

Przejdź do słownika

comments powered by Disqus