Regresja

(od łac. regressio – cofanie się) – termin wieloznaczny, głównie używany w znaczeniu wracania, cofania się (przeciwieństwo progresji czyli rozwoju). Oznacza powrót do zachowania wcześniejszego (czyli retrogresja) bądź bardziej prymitywnego, dziecięcego, na przykład dwunastolatek zaczyna ssać kciuk. Ważny jest nawrót, cofnięcie się w rozwoju; regresją nie nazywa się prymitywnych zachowań, które nigdy nie znikły z repertuaru osoby. Wiele teorii rozwoju zakłada, że rozwój nie jest liniowym parciem do przodu, jego etapem jest wycofanie się myślenia do wcześniejszej formy w celu rozpoczęcia uczenia się nowej sytuacji. Według koncepcji psychoanalitycznej, stres lub lęk powoduje ucieczkę osoby od rzeczywistości do stanu infantylnego. W tym ujęciu regresja odnosi się do mechanizmu obronnego. Oznacza nieświadomą tendencję powracania w obliczu trudności do bezradnych, dziecięcych sposobów radzenia sobie z życiem. Jak pisze Nancy McWilliams z Rutgers University, pacjent, który zebrał się na odwagę i wypróbował wobec terapeuty nowy sposób zachowania (np. wyrażanie złości), na kolejnych sesjach często powraca do starych sposobów myślenia i reagowania, ku konsternacji terapeuty. Nie jest regresją, gdy ktoś uświadamia sobie, że potrzebuje wsparcia i prosi, by go przytulić, pocieszyć, ani gdy celowo szuka sposobu rozładowania (np. tupiąc nogami). Regresja jest działaniem nieświadomym – gdy kobieta po uświadomieniu sobie własnych ambicji bezwiednie zachowuje się jak uległa, mała dziewczynka; albo mężczyzna zaraz po tym, jak udało mu się z żoną osiągnąć nowy poziom bliskości, nieoczekiwanie zaczyna krzyczeć na nią i odrzucać ją emocjonalnie. Odmianą regresji jest somatyzacja. Niektóre osoby na stres zmiany reagują chorobą, co pozwala im zostać w łóżku i zwolnić się z odpowiedzialności za różne sprawy. Jeśli regresja jest podstawową strategią radzenia sobie, to – jak pisze McWilliams – mamy do czynienia z osobowością infantylną.


Przejdź do słownika

comments powered by Disqus