Transgresja

oznacza przekraczanie. W geografii tym terminem określa się wdzieranie się morza w ląd. W genetyce oznacza on przekraczanie przez mieszańce cech organizmów rodzicielskich, np. dziecko niskich rodziców jest wysokie. Józef Kozielecki uczynił transgresję fundamentalnym pojęciem w swojej koncepcji. Działania transgresyjne – ekspansywne i twórcze – polegają na intencjonalnym wychodzeniu poza to, czym jesteśmy i co posiadamy. Przełamują one dotychczasowe granice osiągnięć i tworzą nowe wartości. Dzięki nim rozszerza się prywatne terytorium, wzbogaca nasze doświadczenie, zwiększa zakres kontroli. Osiąganie kolejnych celów transgresyjnych nie tylko nie redukuje motywacji do podejmowania dalszych działań, ale wręcz zwiększa ją. Transgresje mogą być skierowane ku rzeczom, ludziom (altruizm, władza, nowy ład społeczny), ku symbolom (nowa wiedza, idee, sztuka), a także ku sobie (autokreacja, samorozwój). Transgresja jest pojęciem szerszym niż twórczość, dotyczy również czynności ekspansywnych. Nie da się też zredukować jej do pojęcia osiągnięć – bo obejmuje działania zarówno konstruktywne, jak i destruktywne. Trudno za osiągnięcia uznać dążenie do rozszerzania wolności (transgresja emancypacyjna) czy próby przedłużenia swego życia (transgresja temporalna). Jako przykład działania trans­gresyjnego można potraktować zerwanie zakazanego owocu przez Adama i Ewę, co stało się źródłem cierpienia, ale pozwoliło im zarazem lepiej zrozumieć naturę dobra i zła.

Przejdź do słownika

comments powered by Disqus