Wieści

Charakterystyki wyborców

To właśnie paranoja polityczna, rozumiana jako skłonność do myślenia o polityce w kategoriach spisku zakulisowych sił, jest wskaźnikiem, który w deklaracjach Polaków wzrósł znacząco w ciągu ostatnich pięciu lat. Zdaniem badaczy, być może do nasilenia się tej postawy przyczyniła się niestabilna sytuacja na arenie międzynarodowej i związane z tym poczucie braku kontroli nad procesami zachodzącymi w świecie. Z drugiej strony - na przestrzeni ostatnich 5 lat - dostrzec można wyraźny wzrost optymizmu widocznego przede wszystkim w postrzeganiu stanu gospodarki,  sytuacji w zakładach pracy oraz sytuacji własnej rodziny.

Przed zbliżający się wyborami - badacze z CBOS - podobnie jak w latach ubiegłych (ostatnio w roku 2010), porównali elektoraty partii cieszących się największym poparciem społecznym pod względem wybranych cech i  nastawień psychicznych oraz sporządzili ich psychologiczne charakterystyki. W tym roku w  analizach uwzględnili oni także osoby zamierzające głosować, ale niezdecydowane, kogo poprzeć, oraz niegłosujących.    

Przedmiotem zainteresowania badaczy były następujące zjawiska psychologiczne:

  • optymizm – pesymizm, wyrażający się w ocenach i prognozach dotyczących sytuacji w kraju i własnej;
  • otwartość na zmiany: zachowawczość – innowacyjność, wyrażające się w  stosunku do zmian zachodzących w świecie, a także gotowości do ich wprowadzania;
  • skłonność do współpracy, polegająca na wierze w możliwość kształtowania nieantagonistycznych stosunków międzyludzkich i oparta na zaufaniu do innych ludzi;
  • paranoiczne myślenie o polityce, wyrażające się w przekonaniu o  istnieniu ukrytych sił kierujących światem i wierze w tzw. spiskową teorię dziejów;
  • autorytaryzm, polegający na przeświadczeniu o występowaniu hierarchicznej organizacji stosunków międzyludzkich, wierze w skuteczność rozwiązań opartych na sile i  przekonaniu o konieczności podporządkowania się autorytetom;
  • anomia, rozumiana jako doświadczenie braku sensu, zagubienia w świecie społecznym, niepewność co do obowiązujących w nim wartości i reguł;
  • alienacja polityczna, oznaczająca poczucie wyobcowania ze świata polityki, braku wpływu na tę sferę oraz nieufność wobec mechanizmów i elit politycznych.
Nasilenie wyżej wymienionych postaw psychologicznych badano przy użyciu skal konstruowanych każdorazowo na podstawie stosunku respondentów do pytań/stwierdzeń zawartych w ankietach  mierzących poziom przejawianych postaw. Wykorzystanie takich skal pozwala na przedstawienie otrzymanych wyników w formie syntetycznych wskaźników.

Oto przykładowe pytania/stwierdzenia z różnych ankiet: 
  • Czy, ogólnie rzecz biorąc, sytuacja w naszym kraju zmierza w dobrym czy też w złym kierunku - (otymizm-pesymizm)
  • Kiedy coś się zmienia w moim życiu, martwię się kłopotami, które mogą z tego wyniknąć (otwartość na zmiany)
  • Jeśli człowiek wejdzie z kimś w spółkę, to prędzej czy później musi się to źle skończyć (skłonność do współpracy)
  • Ci, którzy twierdzą, że istnieją na świecie potężne, ukryte siły spiskujące przeciwko Polsce, mają wiele racji (paranoja polityczna)
  • Silny przywódca może więcej zrobić dla kraju niż ustawy, dyskusje, konsultacje (autorytarzym)
  • Jedyne, czego można być obecnie pewnym, to tego, że niczego nie można być pewnym (anomia, czyli poczucie zagubienia, dezorientacji co do reguł i wartości obowiązujących w  świecie)
Na podstawie uzyskanych wyników badacze opracowali następujące charakterystyki elektoratów partyjnych:

Elektorat PiS. Wyborców tego ugrupownia wyróżnia przede wszystkim wysoka wartość  wskaźnika postawy określanej jako paranoja polityczna. Zwolennicy tego ugrupowania szczególnie często ulegają myśleniu o polityce w kategoriach spisku ukrytych sił.  Ponadto sympatyków tej partii cechuje także duży autorytaryzm. Elektorat PiS zawsze był raczej zachowawczy, niechętny zmianom. Tak jest i obecnie, choć wartość wskaźnika otwartości na zmiany wśród zwolenników tego ugrupowania jest obecnie bliższa przeciętnej niż w latach ubiegłych. Także pod względem gotowości do współpracy z innymi sympatycy PiS ustępują większości pozostałych elektoratów.
Wyborcy PiS są mniej niż przeciętnie pesymistyczni. Oznacza to bardzo wyraźną poprawę nastrojów w elektoracie tej partii w porównaniu z rokiem 2010. Ówczesne badania pokazujące wyjątkowo wysoki poziom pesymizmu wśród sympatyków PiS były realizowane kilka miesięcy po katastrofie prezydenckiego samolotu pod Smoleńskim. Tegoroczne przeprowadzone zostały przed wyborami, które najprawdopodobniej przyniosą zwycięstwo PiS i być może doprowadzą do przejęcia władzy w Polsce przez tę partię. Nadzieje na taki obrót wydarzeń mogą być powodem ogólnej poprawy nastrojów wśród zwolenników PiS.     
Poziom anomii oraz poziom alienacji politycznej w elektoracie PiS są zbliżone do przeciętnych w całym społeczeństwie.

Elektorat PO.
Wartości wskaźników opisujących postawy potencjalnych wyborców tego ugrupowania są lepsze niż w przypadku sympatyków większości pozostałych ugrupowań. Sympatyków tej partii cechuje niższy niż w pozostałych elektoratach poziom alienacji politycznej.  Jest to zrozumiałe w przypadku wyborców  partii  rządzącej, wśród których z reguły  rzadsze są  postawy dystansu, nieufności do świata polityki. Mimo istotnego wzrostu pesymizmu w elektoracie PO w ciągu ostatnich 5 lat (tym istotniejszego, że nastąpił wbrew ogólnej tendencji do poprawy nastrojów), wyborcy PO są bardziej niż przeciętnie zadowoleni z sytuacji w kraju i  własnej oraz optymistycznie patrzą w przyszłość. Spośród sympatyków innych partii wyraźnie wyróżnia ich mała skłonność do postrzegania polityki w  kategoriach spisku zakulisowych sił. W stosunkowo niewielkim zakresie przejawiają postawy anomijne i dystans wobec świata polityki (alienację polityczną). Cechuje ich względnie niski poziom autorytaryzmu. Bardziej niż przeciętnie skłonni są ufać ludziom i  współpracować z innymi. Wartość wskaźnika otwartości na zmiany jest w elektoracie PO zbliżona do średniej dla ogółu badanych.
 
Elektorat komitetu Kukiz’15. Nasilenie pesymizmu wśród zwolenników tej formacji jest znacząco większe niż w elektoratach innych ugrupowań. Względnie wysoki poziom pesymizmu zbliża ich do osób niezdecydowanych, kogo poprzeć w nadchodzących wyborach, oraz do biernych politycznie – w ogóle niezamierzających iść do urn.  Od obu grup odróżnia ich natomiast duża innowacyjność i gotowość do zmian. Wysoka wartość wskaźnika otwartości na zmiany jest najbardziej charakterystyczną cechą elektoratu komitetu Kukiz’15. Dużej otwartości na zmiany towarzyszy wyższy niż przeciętnie poziom gotowości do współpracy z innymi.  Innowacyjność i gotowość do współpracy z innymi przy stosunkowo wysokim poziomie pesymizmu sprawiają, że można mówić o dużym potencjale buntu w  elektoracie ruchu Kukiz’15. Istotnym wyróżnikiem tego elektoratu jest także silna skłonność do myślenia o polityce w kategoriach spisku zakulisowych sił. Sympatyków komitetu Kukiz’15 cechuje stosunkowo wysoki poziom anomii i alienacji politycznej. Poziom autorytaryzmu w  tym elektoracie jest niższy niż przeciętnie.

Elektorat Nowoczesnej Ryszarda Petru. Większość opisanych wskaźników osiąga wśród sympatyków Nowoczesnej Ryszarda Petru wartości, które pozwalają stwierdzić, że elektorat tej partii grupuje osoby cieszące się najlepszym samopoczuciem. Zwolenników tej partii charakteryzuje  stosunkowo największy optymizm i gotowość do współpracy. Mają najmniejszą skłonność do myślenia o polityce jako grze zakulisowych sił. Najniższy jest wśród nich poziom autorytaryzmu oraz nasilenia postaw anomijnych. Pod względem poczucia podmiotowości politycznej sympatycy Nowoczesnej Ryszarda Petru ustępują nieco wyborcom PO, jednak także w ich przypadku nasilenie alienacji politycznej jest niewielkie, znacznie niższe od przeciętnego. Zwolennicy Nowoczesnej są średnio otwarci na zmiany –średnio  innowacyjni.

Elektorat PSL. Sympatyków tej partii cechuje niższy niż przeciętnie poziom pesymizmu. Podobnie jak w latach ubiegłych, zwolenników PSL charakteryzuje większa niż przeciętne innowacyjność, otwartość na zmiany. Gotowość do współpracy i zaufania innym jest w elektoracie tego ugrupowania zbliżona do przeciętnej dla ogółu badanych, a na tle pozostałych elektoratów – niska. Zwolenników PSL wyróżnia ponadprzeciętnie wysoki poziom autorytaryzmu. Wskaźniki pozostałych postaw – „paranoi politycznej”, anomii i alienacji politycznej – przyjmują wśród zwolenników tej partii wartości zbliżone do średnich dla ogółu społeczeństwa.





Elektorat Zjednoczonej Lewicy. Samopoczucie i kondycja psychiczna w zakresie badanych cech i nastawień zdeklarowanych wyborców koalicji SLD, TR, PPS, UP i  Zielonych są stosunkowo dobre – wartości wskaźników badanych postaw są wśród nich na ogół nieco lepsze niż średnie dla całego społeczeństwa. Zwolennicy Zjednoczonej Lewicy charakteryzują się nieco mniejszym niż przeciętnie pesymizmem. Są bardziej niż przeciętnie otwarci na zmiany i skłonni do współpracy. Rzadziej niż przeciętnie są skłonni myśleć o  polityce w kategoriach spisku i  działań zakulisowych sił. Charakteryzują się nieco niższym niż średni poziomem autorytaryzmu i anomii. Nasilenie alienacji politycznej w elektoracie Zjednoczonej Lewicy jest zbliżone do przeciętnego. 


Wyborcy niezdecydowani.
Brak skrystalizowanych preferencji partyjnych – jak wynika z analiz – wiąże się przede wszystkim z pesymizmem w postrzeganiu sytuacji kraju i własnej

Niezamierzający głosować. Jak  pokazują analizy, niechęć do udziału w nadchodzących wyborach jest związana przede wszystkim z pesymizmem w postrzeganiu sytuacji kraju i własnej, wysokim poziomem alienacji politycznej i anomii.    

grafika na samej górze: Agatus/shutterstock.com

Wstecz

comments powered by Disqus