Wieści

Dlaczego ludzie odbierają sobie życie

Najlepszą definicją samobójstwa wydaje się zdanie wypowiedziane przez Edwina Shneidmana, ojca amerykańskiej suicydologii: „Samobójstwo to zagadka”. To zagadka zaczynająca się już w momencie podjęcia próby zdefiniowania, co to jest samobójstwo i czy samobójstwo usiłowanie, to nieudane samobójstwo dokonane, czy może coś innego? A jeśli coś innego, to co? Jakie zachowania można zakwalifikować jako samobójstwa? Czy ktoś źle się odżywiający i pracujący ponad siły (czyli zabijający się „na raty”) jest takim samym samobójcą, jak strzelający sobie w głowę z pistoletu? Czy człowiek ma prawo do decydowania o czasie swojego życia i śmierci? Dlaczego ludzie odbierają sobie życie? To są pytania, nad którymi od wieków głowili się filozofowie, etycy, teologowie, a od stu lat i psychologowie, psychiatrzy, socjologowie i biolodzy.


Dlaczego ludzie odbierają sobie życie?


To  wielki znak zapytania. Wśród przyczyn zachowań o charakterze samobójczym wymienia się czynniki psychologiczne (m.in. zdolność radzenia sobie ze stresem, umiejętność rozwiązywania problemów, dostępność wsparcia społecznego, stosunek do własnego ciała, stosowane mechanizmy obronne, zaburzenia osobowości) oraz psychiatryczne (choroby psychiczne, najczęściej depresja i schizofrenia oraz alkoholizm). Wskazuje się również na zmienne socjologiczne (stopień ruchliwości społecznej, stopień integracji społecznej, bezrobocie), biologiczne (poziomy cholesterolu i serotoniny) i stan zdrowia (na przykład istnienie poważnej choroby somatycznej). Klasyfikacji samobójstw ze względu na ich powody jest co najmniej kilkanaście. Durkheim na podstawie socjologicznego kryterium stopnia integracji grup społecznych wyróżnił cztery kategorie: egoistyczne, altruistyczne, anomiczne i fatalistyczne. Francuski historyk Beachler wyróżnił cztery główne kategorie samobójstwa: eskapistyczne (samobójstwo jako ucieczka, jako wyraz żałoby, jako kara), agresywne (samobójstwo jako zemsta, szantaż czy prośba, samobójstwo-zabójstwo), oblatywane (ofiara, transfiguracja) i ludyczne (wyzwanie, gra). W praktyce każdy przypadek samobójstwa ma swoje jedyne przyczyny i przebieg
Choć samobójstwo jest prawdziwą zagadką, to jednak każdy z nas może mu zapobiec. Paul Quinnett, twórca jednego z programów prewencji samobójstw w Stanach Zjednoczonych, porównuje umiejętność zapobiegania samobójstwom do umiejętności stosowania metod pierwszej pomocy w nagłych wypadkach. Według Quinnetta, poznanie oznak ostrzegawczych samobójstwa i podstaw interwencji kryzysowej może przyczynić się do zapobieżenia samobójstwom ludzi, którzy żyją wokół nas.


Jak Ty możesz pomóc osobie zagrożonej samobójstwem?

- szukaj pomocy u psychologa, psychiatry, pedagoga szkolnego, w telefonie zaufania, ośrodku interwencji kryzysowej, poradni psychologicznej (numery telefonów i adresy znajdziesz w lokalnej gazecie i książce telefonicznej)
- bądź czujny, zapamiętaj listę znaków ostrzegawczych
- zainteresuj się osobą zagrożoną samobójstwem, miej dla niej czas, okaż jej swoje zainteresowanie i wsparcie, zapytaj czy myśli o samobójstwie
- bądź bezpośredni, rozmawiaj o samobójstwie w sposób otwarty i bez skrępowania
- okaż gotowość do słuchania, pozwól na okazywanie emocji, akceptuj je
- nie oceniaj, nie dyskutuj na temat dopuszczalności i słuszności samobójstwa czy określonych uczuć, nie dawaj wykładów na temat wartości życia
- nie wzywaj do podjęcia próby samobójczej
- nie dawaj rad i nie podejmuj decyzji za kogoś innego
- nie pytaj „dlaczego?” - takie pytanie wzmaga jedynie zachowania o charakterze obronnym
- bądź empatyczny, ale nie współczuj i nie okazuj litości
- nie okazuj zaskoczenia i zdziwienia - w ten sposób tworzysz bariery
- nie utrzymuj informacji o planach samobójczych w tajemnicy, szukaj pomocy
- daj nadzieję, że istnieją możliwości rozwiązania problemu inne niż samobójstwo, ale nie dawaj naiwnych pocieszeń świadczących jedynie o tym, że nie rozumiesz, co czuje osoba myśląca o samobójstwie
- działaj, usuń dostępne środki pozbawienia się życia, szukaj pomocy u osób i instytucji zajmujących się interwencją w kryzysie i prewencją samobójstw
(na podstawie „Understanding and Helping the Suicidal Person”, American Association of Suicidology)


Fikcje i fakty na temat samobójstwa

Fikcja: Nie popełni samobójstwa ten, kto o nim mówi.
Fakt: Na 10 samobójców przypada ośmiu, którzy niedwuznacznie o swoich zamiarach mówili.

Fikcja: Do samobójstwa dochodzi bez oznak sygnalizacyjnych.
Fakt: Wiele obserwacji uczy, że ludzie, którzy odbierają sobie życie, sygnalizowali to przeważnie niedwuznacznymi oznakami lub działaniami.

Fikcja: Kto popełnia samobójstwo, koniecznie chce odebrać sobie życie.
Fakt: Większość samobójców oscyluje między pragnieniem, by żyć i tym, by umrzeć. „Igrają ze śmiercią”, pozostawiając innym ratowanie siebie. Rzadko kto odbiera sobie życie nie odsłaniając swoich uczuć komuś drugiemu.

Fikcja: Kto raz skłania się do samobójstwa, będzie to czynił zawsze.
Fakt: Ludzie zmęczeni życiem tylko w pewnym okresie swego życia odczuwają pragnienie zabicia siebie.

Fikcja: Poprawa po kryzysie samobójczym oznacza koniec ryzyka.
Fakt: Większość samobójstw zdarza się w ciągu trzech miesięcy po zaznaczającej się „poprawie”, kiedy pacjent na nowo uzyskuje energię do urzeczywistnienia swych chorobliwych zamiarów.

Fikcja: Samobójstwo najczęściej występuje wśród bogatych lub odwrotnie - prawie wyłącznie wśród ubogich.
Fakt: Samobójstwo nie jest ani chorobą bogatych, ani plagą biednych. Jest bardzo „demokratyczne” i zdarza się we wszystkich warstwach.

Fikcja: Samobójstwo jest dziedziczne, jest „złem rodzinnym”.
Fakt: Samobójstwo nie jest zjawiskiem dziedzicznym, jest zjawiskiem indywidualnym.

Fikcja: Wszyscy, którzy popełniają lub chcą popełnić samobójstwo, są chorzy psychicznie, każde samobójstwo jest czynem człowieka niezdrowego na umyśle.
Fakt: Okazuje się na podstawie setek najnowszych doniesień, że samobójca jest wprawdzie krańcowo nieszczęśliwy, ale niekoniecznie chory psychicznie.

(Public Health Service USA, 1961)


Osoba zagrożona samobójstwem:

- mówi o popełnieniu samobójstwa
- ma problemy z jedzeniem i spaniem
- drastycznie zmienia swoje zachowanie
- wycofuje się z kontaktów towarzyskich
- traci zainteresowanie pracą, szkołą itd.
- przygotowuje się do śmierci pisząc testament i porządkując swoje sprawy
- rozdaje ważne dla niej rzeczy
- podjęła wcześniej próbę pozbawienia się życia
- niepotrzebnie podejmuje ryzykowne działania
- doświadczyła niedawno poważnej straty
- jest bardzo zainteresowana problemem śmierci i umierania
- nie dba o swój wygląd zewnętrzny
- zwiększa spożycie alkoholu, narkotyków lub leków.

Karolina Krysińska

Wstecz

comments powered by Disqus